Senin, 04 Maret 2013
Kamis, 28 Februari 2013
ZIARAH KE MAKAM OMPU DATU PARULAS PARULTOP DI PERDAGANGAN
Posted by Unknown
On 04.20
Jika
sesekali berlintas di jalan Sumatra lintas timur, sempatkanlah berkunjung ke monumen
Ompu Datu Parulas Parultop yang terletak di Perdagangan. 30 Kilometer dari kota
kecil Lima Puluh. Tempat ini adalah tempat Ompu Datu Parulas
Parultop meninggal di dalam sebuah pohon besar.
Kondisi
tempat ini sekarang sangat rapi, bahkan menyerupai objek wisata untuk para
peziarah. Jalan yang akan menuju ke altar doa terbuat dari konblok yang ditata
rapi. Sehingga tidak terkesan kumuh.
Sebelum
ke tempat ini ada baiknya kita mempersiapkan pisang untuk diberikan kepada
monyet-monyet yang mendiami daerah ini setelah berdoa di altar. Konon menurut
cerita, pemimpin kawanan monyet ini adalah monyet besar berwarna putih yang
diidentikan dengan Ompu Datu Parulas itu sendiri. Dia akan muncul menampakkan
diri jika keturunan aslinya datang berkunjung.
Begitu
kita sampai ke tempat ini kita akan langsung disambut oleh penduduk yang
tinggal di sekitar kompleks monumen. Mereka memang mencari penghasilan tambahan
disamping menjadi petani dengan menjadi semacam penunjuk jalan bagi para
peziarah. Mereka akan membawa pisang dan menyiapkan air untuk kita setelah
selesai berdoa di altar Ompu Datu Parulas Parultop.
Di pintu masuk kompleks altar Ompu DPP terdapat Rumah Persaktian
Datu Somalanggak Sitorus Boltok. Kisahnya dulu, datu ini adalah teman bertanding ilmu Ompu Datu
Parulas di ujung masa hidupnya. Untuk mengenang hubungan diantara kedua orang
sakti ini maka dibangunlah rumah
persaktian di sebelah altar Ompu Datu Parulas Parultop.
Disebelah rumah persaktian Datu Somalanggak Sitorus terdapat tanah lapang kecil
tempat monyet-monyet bersantai, lalu lalang sembari menunggu makanan yang
dibawa oleh para peziarah untuk mereka.
Sedangkan
altar Ompu Datu Parulas sendiri terletak di sebelah tanah lapang itu.
Banguannnya dari semen berwarna putih. Di dalam bangunan itu terdapat altar
tempat kita berdoa. Api dan dupa akan dinyalakan oleh para pengantar untuk
menemani kita selama berdoa.
Sebenarnya
bangunan mula-mula dulu bukanlah seperti ini. Namun memiliki bentuk yang lain
berupa tungku seperti tungku Cina yang masih terdapat di sebelah bangunan
berwarna putih tersebut. Menurut ceritanya dulu, orang Cina di daerah
Perdaganganlah yang pertama-tama merawat pohon yang menjadi makam Ompu Datu
Parulas Parultop. Mereka memperbaiki dan merapikan tempat tersebut sebelum
dipugar kembali oleh Punguan Lumban Raja keturunan ompu Datu Parulas Parultop
pada pertengahan tahun 1970-an.
Selepas kita berdoa, kita bisa memberikan monyet-monyet itu bekal yang
sudah disiapkan untuk mereka. Yaitu pisang. Hanya untuk pemimpin harus khusus
diberi satu sisir untuknya. Monyet pemimpin itu tidak akan mau memakan jika
diberi satu-satu.
Berjarak
200 meter dari altar, barulah ada pohon…. Yang kini telah dipugar dengan menggunakan
semen menjadi monumen Ompu Datu Parulas Parultop. Konon, setelah berusia sangat
lanjut dia mengasingkan diri dari dunia luar dan memilih bertapa di dalam
sebuah pohon besar. Dia berpuasa, tidak makan tidak minum walaupun makanan tetap
teratur diantarkan oleh anak-anaknya, namun tidak disentuhnya. Sampai pohon
besar itu satu saat akhirnya tertutup, membawa Ompu DPP turut serta didalamnya.
Didalam pohon itulah akhirnya Ompu DPP meninggal.
Desember 2012
Senin, 25 Februari 2013
ZIARAH KE MAKAM OMPU NA GABE BATU
Posted by Unknown
On 02.42
Situs ziarah ompu
na gabe batu terletak di dekat Desa Pusuk II. Untuk menuju ke Tungkup ompu i, harus
berjalan kaki masuk melalui Huta Sipang, itulah kampung mula-mula marga
Mahulae. Masih ada tersisa beberapa pohon besar yang dulu mungkin digunakan sebagai
benteng yang mengelilingi huta.
Jarak yang ditempuh untuk mencapai situs tersebut dengan
berjalan kaki kira-kira sejauh satu kilometer dari jalan masuk di Huta Sipang. Jalan
berbukit yang dilewati tidaklah sulit untuk dilalui karena jalan setapak ini sehari-harinya
juga digunakan mereka yang tinggal di daerah itu untuk menuju ke sawah mereka. Walaupun
di sepanjang jalan hanya ada sawah-sawah di kiri-kanan, namun pemandangan alam
cukup menghibur bagi mereka yang merindukan suasana alam di pedesaan dengan
udaranya yang bersih.
Setelah berjalan kaki melewati areal persawahan itu
maka akan terlihat tungkup Ompu Na Gabe Bate. Sebuah rumah-rumah kecil terbuat
dari kayu, beratap ijuk dan bermotif gorga. Di setiap sudutnya terdapat
singa-singa. Namun sayang bangunan kecil ini tidak terlalu terawat. Kondisinya
rusak dan banyak semak disekitarnya. Rumah-rumah ini berfungsi menjadi semacam
pintu masuk bagi yang ingin ziarah mengunjungi Ompu Na Gabe Batu.
Tak jauh dari situ barulah terletak tempat
peristirahatan Ompu Na Gabe Batu. Sebuah makam yang bentuknya
persegi empat 2x3 meter dengan atap yang menutupinya. Bangunan makam ini
dibangun tahun 1970-an.
Disinilah, prosesi ziarah dilakukan dengan
berdoa. Bisa juga dengan menghidupkan rokok.
Setelah selesai ziarah, para peziarah bisa membersihkan dan menyegarkan diri dengan
mandi di air terjun yang terdapat di belakang makam Ompu Na Gabe Batu. Konon,
dulu tempat itu juga adalah tempat pemandian Ompu i semasa hidupnya.
Desember 2012
Situs Batu Penempah Golok ni Op. Na Gabe Batu
Satu lagi situs yang berhubungan dengan sejarah keberadaan Ompu Na Gabe Batu adalah sebuah batu tempat ia menempah sebuah golok menjadi senjatanya. Menurut cerita golok tersebut hanya bisa digunakan oleh Ompu Na Gabe Batu sendiri, tidak bisa digunakan oleh orang lain.
Situs ini terletak di Tinjoan, dekat Pakkat. Kalau dilihat sekilas nampaknya seperti batu biasa saja. Namun inilah batu yang menjadi salah satu bukti tingginya Hadatuon Ompu Na Gabe Batu. Golok ditempa sendiri menggunakan ilmu diatas sebuah batu, yang sampai sekarang bekas tempahan itu masih terlihat dengan sangat jelas.
(Gambar diambil oleh Bernard Mahulae)
Selasa, 19 Februari 2013
DEKLARASI HATA SATOLOP PUSUK-BUATON-MAHULAE (na sinurat ni Drs. Rensius Mahulae, SH)
Posted by Unknown
On 00.36
PATIK JALA UHUM
Luhut Pinompar
ni Datu Parulas Parultop Pusuk-Buaton-Mahulae sahata satolop manghatindangkon:
1.
Datu
Parulas Parultop Sitombang tano jala Sisuan Bulu di Negeri Pusuk dohot na
humalingna
Tano Negeri Negeri Pusuk dohot na humaliangna tangkas do i
tano hinongkop sian angka musu, tombangan luat tetek ni
mudar, tano tombangan ni ompunta Datu
Parulas Parultop (DPP). Datu Parulas Parultop do Sitombang tano jala Sisuan
Bulu di Negeri Pusuk dohot na humalingna.
2.
Tano
dohot harajaaon di Negeri Pusuk dohot na humalingna, pusako ni marga Pusuk-Buaton-Mahulae (PBM)
Tano dohot harajaaon di Negeri Pusuk dohot na humalingna, ima pusako sian
Ompunta Datu Parulas Parultop (DPP) na diwarishon tu na tolu anakna ima marga Pusuk-Buaton-Mahulae
(PBM).
3.
Hak
Ripe-ripe Na So Jadi Pangompolan
Ripe-ripe do marga, harajaon, adat tarombo, pusako, arta, tano, dohot barang na diwarisson ni ompunta sijolo-jolo tubu; gabe patik jala uhum di hita luhut marga Pusuk-Buaton-Mahulae
(PBM) di Negeri Pusuk dohot na humaliangna. Alani i, ripe-ripe ni Pusuk-Buaton-Mahulae
(PBM) do tano dohot harajaon di Negeri Pusuk. Hak ripe-ripe i, tung na jadi
pangompolan, ndang boi siahut turpuk jala sitodo lomo ni roha, pajolo gogo
papudi uhum. Ingkon sisoring do uhum, siadapari gogo, tu sahata saoloan asa tubu
hadameon, martua jala gabe di luhut pomparan ni Datu Parulas Parultop,
Pusuk-Buaton-Mahulae.
Taringot tu arta pusako i di dok sijolo-jolo tubu do; Habang pe lali,
ndang habang tungko; habang pe tungko, ndang habang tano. Lapatanna, lali boi
do habang, anggo tungko ndang boi habang; tung habang pe tungko dihabangkon
halisungsung manang aek magodang, mago manang busuk, alai ianggo tano ndang
habang, hot do tano dohot harajaon Negeri Pusuk di ingananna, tano hak adat, pusako sian Ompunta Datu Parulas Parultop
(DPP) tu anak na tolu: Raja Pusuk-Buaton-Mahulae
(PBM). Ido patik jala uhum na so jadi
mose hombar tu adat-istiadat, nataradat dohot naniadathon na pinungka ni Ompunta
si jolo-jolo tubu na hot togu jala na ingkon sihajongjongkonontonta di tano Negeri Pusuk dohot na humaliangna. Songon
nidok ni torsa Batak, “Hak ripe-ripe i ndang tarbahen jadi pangompolan, hak
pangompolan i ndang tarbahen jadi ripe-ripe!”
4.
Ruhut-ruhut
ni Parhutaon dohot Mamungka Huta
Molo mamungka huta ingkon jamot diangka adat dohot uhum, ingkon adong
parripe jala adong namora huta, cukup dibilangan ripe na mangulahon ulaon adat,
ipe asa dirungguhon di jolo ni raja huta na mangalehon
tano i, raja ni boru, raja ni hula-hula, raja ni dongan sabutuha, raja bius, jala ingkon ditolopi raja panggomgom
(Raja-raja Pusuk-Buaton-Mahulae) Negeri Pusuk, na jongjong di pansa na hundul digadu, na tangkas umboto sejarah ni tano
pusaka i, asa unang adong mandaho angat dohot late ni
roha; sitiop gantang tarajuan, hatian na
so ra monggal; sihorus na gurgur, sitambai na longa; sijaga pintu jae dohot
pintu julu si Tombang tano si Suan bulu. Asa songon hata ni natua-tua, Na
marpusuk ni lenteng, marbunga ni rintua; na marhaha maranggi, mardongan
sabutuha ingkon sahata sapandohan na laho mangula siulaon nang na mangalean
huta manang parhutaan pe. Dungi molo nunga dapot sada rim ni tahi jala ditolopi
luhut raja-raja, ingkon denggan ma antong huta i diadathon mangihuthon adat
itiadat ndang holan gabe tano pandege-degean.
Luhut huta na so diadathon nang huta na tarulang naung ditinggalhon
pangisina, ndang hot be i goaron huta, alana i ingkon mulak hak ni tano i tu bona na ima tu
Sitombamg tano huhut Sisuan Bulu di
Negeri Pusuk dohot na humaliangna: Datu Parulas Parultop na diwarishon tu anak
na natolo Raja Pusuk, Buaton, Mahulae (PBM) mangihuthon partonding uluan ni huta panjaean na pinasahat tu nasida be
parompu-ompu na ditorushon tu angka pinomparna be. Ingkon ingot hita dipoda jala benget di tona, "Tuko na so jadi butbuton, gadu na so jadi sesaon”. Ido patik na so jadi mose, uhum na so jadi muba.
5.
Manat
Unang Tarsuga, Sisip Unang Tarrobung
Habang sitapi-tapi, songgop siruba-ruba; patik na so jadi mose, uhum na
sojadi muba. Togu ninna urat ni bulu, toguan do urat ni padang; Togu pe nidok
ni uhum, toguan do nidok ni padan. Manat hita unang tarsuga, sisip unang
tarrobung mandalanton turpuk hangoluon, harajaon nang paradaton di Negeri Pusuk.
6.
Masiamin-aminan
songon lampak ni gaol, masitungkol-tungkolan songon suhat dirubean
Tuat pandurung nangkok pandoran, tampak ma hita hundul, marsada roha
sapandohan, gok pasu-pasu na sumurung, jumpang sangap nang pansamotan, marsada
roha hita masihaholongan. Ingkon tanda ma hita na marsabutuha
Pusuk-Buaton-Mahulae sisada hata sisada ulaon sisada anak dohot boru. Masiamin-aminan songon lampak ni gaol, masitungkol-tungkolan songon suhat dirubean
ai ido asal mula ni hagabeon, hasanganpon nang hamoraon. Marimbangkon dohot
angka donganta hombar balok, tung dao dope hita hatinggalan dimajuon dohot
hapistaron. Alani i ingkon marsada ni roha hita masiurupan na mardongan
sabutuha khususna ma i Pusuk-Buaton-Mahulae na tinggal di Bona ni Pasogit nang
angka na di luat sileban na laho pamajuhon jala patimbulhon goar ni Ompunta Pusuk-Buaton-Mahulae
(PBM).
7.
Somba
marhula-hula, manat mardongan tubu jala elek marboru
Molo naeng hita gabe, ingkon somba jala hormat ma hita antong
marhula-hula. Ai sian Hula-hula i do asal ni hagabeon dohot hatuaaon, horong
pambuatan ni boru di hita.
Molo naeng hita sangap, manat ma hita mardongan tubu, mardongan sabutuha.
Sangap tu angka ginjang ni tutur. Unang tabahen hundulanta tumimbo sian ama
manang hahanta nang pe tumimbo pangkat manang hamoraonta! Unang pajolo-jolohon
hita manjalo jambar manang mandok hata molo disi dope natua-tua manang ginjang
ni tuturta, ingkon pantun martutur hata jala marpangalaho. Ido
mambahen sangap ditonga-tonga ni dongan sabutuha, dijolo ni dongan, loloan
natorop nang masyarakat pe.
Molo naeng hita mamora, turut
jala elek ma hita antong marboru. Unang tabahen angka borunta dohot helanta i
songon dakdak sisuru-suruon. Elek
tapangido pangurupion nasida. Taingot ma hata ni bungku i: “Hai hamu angka
natua-tua, unang digintali hamu ianakkonmana i!”
Molo
taradoti jala tapardagingkon poda “dalihan na tolu” na uli na denggan i di
ngolunta, gok ma tua hagabeon, hasangapon nang hamoraon jaloonta di portibi on.
SEJARAH NI OMPUNTA NA GABE BATU (na sinuratni Kotaris Mahulae / Op.Selvia)
Posted by Unknown
On 00.09
Ia ompunta Tuan Ampir adong
do sada pinomparna nahasaktian jala datu najogi. Tarbarita do hadatuonna dohot
hagogoon na nang jogina. Songon on ma hatoranganna: partonding. Ia amang ni na gabe Batu on: ima Ompunta Tuan
Ampir anak ni Datu Parulas Parultop. Ia na gabe batu on tolu do
nasida sabutuha:
1. Op. Raja
Suasa Mahulae
2. Op.
Tingkian Mahulae
3. Op.
Nagabe Batu Mahulae
Jala ama ni natolu on ima songon naung ginoaran di ginjang i ma tuan
Ampir tubu ni Datu Parulas Parultop paitolu ma ibana. Ia partubu ni na gabe batu
on songon na asing do partubu na sian donganna najolo, ia Na Gabe Batu on tubu
ni namborunta do on, ima boru ni Ompunta Panuju (Tuan Ampir) Mahulae. Dilaon-laon
ni ari disuru Ompunta ma ibana mardengke tu aek margagan ima na tingkan dolok
huta batu (tutoru ni dolok huta batu), huta ni si Raja Tunggal (huta ni
Sihotang Hasugian) tingki lao nasida marhuta sada tusi maningkir si Raja
Tunggal. Lao ma namborunta on tu aek margagan on maridi laos mandurung ma ibana
disi. Tingki namandurungi ibana ndang adong dapot ibana dengke i alai ianggo
bunga-bunga sai ro tu durungnai jadi dung ro tudurungna i diambukkon tu toruan.
Didurung muse alai ro tong bunga-bunga on tu durungna. Jadi sai marulak-ulak ma
bunga-bunga i tu durungna i nang pe sai diambungkon. Jadi ro ma boru Simarsoit on, “bunga-bunga
sai ro dengke so adong dapot”, ninna. Gabe dipangan ma bunga on laos mulak ma ibana tu huta laos so adong do dapotsa ianggo
dengkei. Dung dipangan bunga-bungai ndang sadia leleng nari manggora ma namborunta
on. Jala? Huma dibulanna gok ma arina, tubu ma gellengna. Dung tubu gellengna
on, alai asing do partubuna sian donganna jolma ai hibul do songon gundur alani
i sogo ma roha ni boru Marsoit mamereng natinubuhon nai gabe diambolongkon ma
tu parik na do nok tu huta i.
Dinasa hali ro ma udan mansai por situtu jala ronggurpe marlisilik-lisik
jadi disalip ronggur i ma na songon gundur i jadi dung disalip pintor ngoa-ngoa ma soara ni dak-danak oa-oa ima habegeon sian jabu hape
nabalutan do pas poso-poso on jadi dung dibege ao-oa dak danak do hape i do sinalip ni ronggur i gabe laos dialap
ma diboan tu jabu. Dung diboan tu jabu
huhut di borhos ma dibaen ma sanganon asa las. Rut-rutan golang-golang ullusan
pura-pura ma anakna on boi ma mardalan-dalan tu alaman jala marmeam-meam dohot
donganna dakdanak laos dibaen ma goarni anak na on na gabe batu, ala ni pangalahona
sai holan na panggoraon do jala tung jungkat do jala nang tuangka donganna
manang aha parenta ni natua sai dialodo ndang olo mangoloi poda ni natorasnai
nang pe dilissingi natorasna ndang diterge gabe marrara do dagingna i sude
nabalutan do ibana. Dung I godang-godang, asimun ma ibana ulluson pura-pura
balga ma ibana, alai lan balga ma nang pangalohona ai sai suhar-suhar ni poda
ni amana do alusna huhut panggoraon do sipata ndang marpantang hatana dohot
pangalahona nunga mansai jot-jot sai dohot amana dohot inana gabe hona toruan
dibaen ibana na sopatut diboto halak pe diboto ibana. Marbada pe ibana tu angka
donganna sai talu do dibaen manang ise nang pe guru dekkar manang beha pe ha
datuon ni halak dohot gogona sai dipatalu ibana do dalona i. Ia na gabe batu on
lam leleng mansai tamba do nabinotona dohot hatangkangonna, jadi alai sai tong
ma lam martamba-tamba pangaduon ni halak
dohot haboratan ala ni angka paraloanna laos so adong be hasonangan nasida alani pangalaho ni anakna
i. Jadi ala ni i ndang be tartaon nasida be pangalaho ni Na Gabe Batu on,
tarlobi mai ruhut ni angka adat-adat tu angka boru-boru ni halak na asing, gabe
tubu ma roha ni natorasna mamingkirhon tu inganan na asing sian dos ni raha
nasida. Gabe ditaruhon ma anakna on tu tombak ladang Tinjoan. Laos disi ma
ibana marlobu tarida dope lobu i sahat tu saonari. Tanda disi adong do disi
lobuna dohot sada ditinggalhon pisona/golok podang laos dohot dibatu di
Tinjoanni tarida do sahat tu tingki on. Dung i, dung di ida tongtong sai
marjahat dohot pangambatan ni angka pamolus sian ingananna i ai tardingkan
dalan do hape lobu ni Na Gabe Batu i asa manang ise mamolus sian i sai tong do diganggu. Ai molo adong angka
pamolus didia Na Gabe Batu I asa manang ise mamolus sai tong diganggu. Ai molo
adong angka pamolus diida Nagabe Batu
on, molo adong marhuta sada manigor dibuat do i jala diallangi, songon i ma
dohot na asing. Dung diida natorasna manang mangalu-alu angka dongan dipaboa,
ma pangalaho ni anakna i, gabe tubu ma rohani amanai naeng painsaton ibana sian
lobu nai. Tubu ma muse roha ni amana
dibagasan rohana paunsatonna ibana sia i.
Tagan disi ma ibana
maringanan adong ma halak Barus namargoar si Halende. Ai si Halende on, datu do
on jala nagogo do ibana jala na timbo. Ia si
Halende on pardalanan ni on sian Barus tu Tao Toba Samosir do
mangihuthon barita ni halak ala ni hadatuonna. Paridian ni si Halende on di
Barus do, ianggo parburionna di Tao Toba Samosir do laos disi ma ibana mangan
sansogot do didalani sian Barus sahat tu Tao Toba sai dibege-bege ma nagabe
batu do kabar-kabar ni si Halende on. Jadi sai naeng do jumpangan ibana dirohana
manang nabahe do tutu hajogionna dohot hadatuonna. Dinasahali dibereng/diida si
Halende ma pamantikan ni sada bulu
godang diponggol nagabe batu: dipussu ni bului do diponggol laos bingkas ma tu
ginjang punsu ni bulu i mansai timbo situtu: didok rohana dibagasan asa longang
si Halende naeng mamereng i. Disada
tingki di pardalanan ni si Halende on diida ma tutu pamantikan ni bulu i nunga
mansaitimbo longang ma tutu ibana mamereng pamantikan ni bulu I gabe didok
rohana ma dibagasan, “adong dope
nauntumimbo sian ahu ise ulaning i? alai ingkon hu jumpai ma ibana na nabeteng
nagogo manang datu natarbarita do ibana”. Jadi ala ni sai dilului ibana ma.
Jadi disada tingki pajumpang ma nasida disi umma dingkan toru ni
dolok I ma sada ladang ni Mogothualu/marga Buaton. Dung jumpang nasida, marbada
ma nasida disi diumpabai leleng do nasida marbadai gabe batu laos jala mapepe
angka rambai dipopo partinjuanna i. Talu ma si Halende dibaen Na Gabe Batu i
laos maporus ma ibanna sian inganan parbadaannai. Sahat tu tingki on ndang olo
tubu ramba di ingananan parbadaannai. Tarida do i sahat tu nuaeng.
Disada tingki, marpingkir ma
amana dohot donganna taringot tu pangalaho ni Na Gabe Batu on. Ala holan amana
do dihabiari manangnda disegani si Sorba, na gabe batu on. Molo manang ise
ndang hea ditangihon ibana. Hibul ma roha ni nasida mambahen sungkun-sungkun tu
anak na on. Manang tudia pe binaen maringan sai mangkorhon hasesega jala
mangkorhon hamagoan do dibaen ho pangalahom tu sude jolma na ni idam. Alani i
tudia do baenon? manang nanibunumuna asa mate ho? ninna. Jadi dialusi
nagabe batu ma songon on, “molo nunga
lomo rohamu mate ahu ba roham ma disi. Alai on tonangku tu hamu sai unang ma
olo hamu datu songon au on, jala unang ma hamu nagogo songon au on, jala unang
namalo songon au on”.
Jadi sude hata ni Na Gabe Batu
on dipangalohon ma asal ma mate ibana, dirohani amana dohot sude pamilina. Dung
songon i pangkataion nasida diboan ma ibana tu huluan ni sampuran Sipang, i ma sampuran Sibohong.
Maksud nasida disi asa laos madabu ibana tu toru ni sampuran Sibohong i. Dilonongkon
ma tutu ibana di aek i, alai danang lonong ibana gabe batu ma ibana disi. Jadi
dung batu ibana sonak ma manang tombak ma aek i sude. Binsatma aek i ndang
adong be mardalan aeki tu toruan gabe sonakma jala binsat-binsat aek i sahat tu huta Sipang. Jadi hinorhon ni
i gabe mumbang ma angka losung dihuta i jala marmatean angka pinahan dohot
angka manuk ala ni i. jadi dung songon i, gabe mabiar ma nasida. Mardatu ma
nasida martondung manang songon dia do baenon taringot tusi. Saut ma dibaen parmanuhon lao martondung. Jadi
didok datu i ma tu amani Na Gabe Batu i songon on, “ingkon margondang dalan jala ulos pangiring do manarat batu I asa bo”,
ninna. Alai umbaen na laos dipojong-pojong nasida batu ndang boi meret nanggo
humutik Na Gabe Batu I dibaen nasida.
Jadi dioloi nasida ma
parmanuhon ni datu i jala dibaen mai boi ma tutu diboan nasida ma batu on
di jampal-jampalan na donok tu huta i di
parpadangan. Dung diboan nasida disi asal adong mamolus pinahan manang horbo
dohot manuk mamintor mate do. Dung diida nasida songon i tong do hamamago hape
disi dibaen, gabe naeng ma pamunsatonna muse sian I alai ndang boi meret nanggo
humutik ndang boi. Jadi dung songon i gabe ditahi nasida ma muse songon si
parjolo i gondang dalan ma dipalu nasida ma Na Gabe Batu I gabe tu lambung
sampuran simpang, tungkan dolok ni simpang i. Laos dibaen nasida ma tungkan
toruanna i sada ruma parsantian/tungkup jala dibaen ma mualna disi. Dibaen
parsungean sada disi tungkan dolok-dolokna.
Dung dibaen nasida ma sada Pangulu Balang/Panglimana disi tungkan
dolok-dolokna. Dung dibaen Na Gabe Batu
disi/horas/hipas-hipas jala marpinompari ma turunan ni Tuan Ampir dohot dongan
sabutuhana sude. Sahat tu tingki naparpudi on sai dipature-ture do jala nuaeng laos dibangun
angka pomparanna do gabe dibaen ma diatas simin bidangna 2x3 meter, timbona
kira-kira 1 meter. Alai sahat tu sadarion ingkon pantun-pantun jala hohom do
manang ise ro naeng marnida Ompu Na Gabe Batu. Songon i ma sejarah Ompu Nagabe Batu.
NB : Molo adong
halobion hurang denggan hita manukkar
boi ditamba dohot dihurangi. Mauliaete
jala horas sian ahu.
Op. Selvia Mahulae
Yogyakarta, 24 Agustus
1985
Minggu, 17 Februari 2013
SEJARAH OMPU DATU PARULAS PARULTOP (na sinurat ni Kotaris Mahulae / Op. Selvia)
Posted by Unknown
On 19.21
Sejarah Pardalanan ni Ompunta Datu Parulas
Parulop
Na gabe Sahat tu huta Pusuk Kecamatan
Parlilitan
Ia anak ni Tuan Mogot Pinaungan dua do:
1. Tanjabau
2. Daru Parulas
Dilaon laon ni ari marbada ma Si Tanjabau
dohot anggina Datu Parulas, ia bingkas ni parbadaan nasidai songonon ma :
Ianggo Si Tanjabau rap dohot natorasna dope
ibana na padot do ibana mangula ulaonna jala naburju suman songon Amana dohot
Inangna sisogot ibana tu balian sibodari mulak tuhuta. Alai ianggo anggina ima si Datu Parulas on sai holan
namarguru hadatuon do ibana jala di parguruhon amana do ibana marguru hadatuon
jala on do hasian dinatorasna. Ala sohea ibana mangula ulaon sai tar umpudi do
ibana laho mangan dilehon natorasna. Dinasadari
saimarhusori ma rohani Sitanjabau mar pingkir ma ibana taringot tu
angina Datu Parulas on ninna rohana madibagasan, boasa sohea hami rapdohot
anggiku mangan si arian? Sai dipikkiri ibana, dinasadari disada tingki mulak ma
ibana sian balian tuhuta, dilului ibanama, manang di diado dibahen inangna
indahan ni angginai, disigati mahudon indang adong be disi indahan, dung sai
dilului ibana jumpangsama diparapara do di baen inangnai, jala di pohul ma
indahani di parindahanan songon naotik ma berengon indahani alai nunga tung
apala polsit situtu dibahen. Disigati
ibanama indahani nunga godang isina jala dibaen ma angka dengke
dohot juhut natabo tu bagasan indahani disi dibereng Sitanjabau
songoni manigor hansit ma rohana marnida inangna dohot marnida anggina Datu
Parulas. Dung mulak inang na sian balian sibodari dimuruki Sitanjabau ma
inangnai ninnama, Tung na sopatut do pambaenan mon inang tuahu songonon ma didok,
ia au sai holan na mangula do ulaonku tu balian
si sogot sahat tusibotari, suang songoni
sibotari sahat tu sisogot do ahu tu balian hape ianggo anggingku Datu Parulas indang hea dohot mangula tu
balian, alai sai ibanado naumbutong-butong di bahen ho jala sai ingkauna
do natumabo dibahenho. Nasopatut do pambahenanmon tu ahu marnalian doho hape
maranak ninna ibana tu inangnai, pola do laho
tangan na tu inangnai alani murukna.
Jadi
alani sai sogoma rohani Sitanjabau marnida angina Datu Parulas, gabe tubu
parbadaan di nasida, ala sai holan na marbadai ibana tu hahanai gabe tubu ma
roha ni Datu Parulas maninggalhon natorasna nang dohot hahanai.
Borhat ma ibana sian huta Harian Nainggolan huhutma diboan ibana ultop na
jala hundulma ibana dibatu guru na dilambung ni
hutai, ianggo na jolo molo di dege dingkan ujungni batugurui, mangihuthon baritai monggaldo batui ai
songon na gantung do batu gurui. Hundul ma Datu Parulas disi jala sai marhusori ma rohana naeng tudia ibana laho,
tingki na marpingkiri ibana diida ibana ma sada anduhur Tabu songgop di batugurui dungi diultop (tembak) ibana ma
anduhur tabui alai indang hona, habangma anduhuri tu bariba ni tao toba jala huhutma dilele ibana lao
manembak pidongi, dung sahat ibana tu bariba ni taoi di ultop ibana muse
pidongi alai tong dang hona habangma muse anduhur tabu tungkan hasundutan. Sai
dilele ibana ma sahat tu tombak (hutan),
alai tong-tong habang pidongi dompak
hasundutan dung songgop pidong i di
ultop ibana ma muse alai tong ndang hona, sai songonima ibana ganup ari ganup
borngin sai mangalele anduhur tabui tu
tombak longo-longo, laos gabe ditombak
i nama ibana marborngin ala nunga bot ari.
Nunga sahat be Datu Parulas on tu tombak
longo-longo manang tombak naung limutani disi ma ibana modom didangka ni hau manang di urat-urat Nihau ala naung
loja ibana manembak manang marultop anduhur tabui. Ndang ma
biar ibana disi alani hadatuonnai. Manogotnai dungo ma ibana ala naung tiur
ari, disi hehe ibana dibereng ibana mamuse anduhur tabui laos dibuat ma ultop
na jala ditembak ibanama muse alai ndang hona anduhur i laos habang ma muses
anduhuri tu toruan ni tombaki. Ianggo sipanganon ni Datu Parulas on angka
pidong na asing dohot angka juhut na adong di tombaki, ai namalo do ibana marultop
manang martembak alani hadatuonnai songoni ma ibana manang sadia leleng di
tombak longo-longoi angka pidong dohot juhut do sipanganon na disi. Alai anggo
anduhur tabui ganup hehe ibana sian podoman na didaling ni haui manigor sai
dibereng ibana do anduhur tabui laos dibuat ma muse ultop na laho menembak
anduhur tabui alai tong do dang hona jala ndang dapot ibana pidongi, laos habang ma muse anduhuri alai sai tong do
diihutton ibana. Nunga manang sadia leleng ibana songoni, bot
ma ari muse jala marbornginma ibana di tombaki alani nungnga jonok tu huta jala
nungnga tarbege tahuak ni manuk sian parbornginannai diboto ibana ma naung
jonok ibana tu huta. Alai ianggo anduhur tabui ndang di ida ibana be manang tu
dia laho. Gabe sada dalan mai di bahen Ompunta
Mula Jadi Nabolon pidong anduhur tabui manogihon ibana jala dalan na asa
unang lilu ibana ditombak longo-longoi, dungdi topi ni tombak i ibana dibereng
ibana ma adong ma hauma disi jala adong sopo, ia hauma on haumani Tuan Nahodaraja do jala marga Simbolon,
ala naung bot ari laos marborngin ma ibana disopoi alai ianggo sipanganon na ima juhut nunga diboan ibana hian sian tombaki. Sogot manongoti dung tiur air hehe ma ibana
laos dibuat ma ultopna laho martembak mangalului sipanganon na, alai adong do nungnga ditinggalhon ibana
hian juhut disopoi jala digantukkon di
para-para atik boha moloro anon
pamuro eme tu son asa diboto na adong do
jolma marborngin disopona on.
Jala diingot ibana ma podani natua-tua
molodapotan marburu halak jala dibolus sian sopoi ianggo adat na ingkon tinggal
honon na do juhut na dapoti songon i ma adat na pinungkani ompunta sijolo-jolo
tubu.
Dungi laho ma ibana muse masuk tu tombak i naeng
martembak manang marultop angka pidong dohot juhut asa adong panganonna muse
bodarinai. Manogot nai disuru Tuan Nahoda Raja ma boruna ima Si Bintang Maria tu
hauma lao mamuro eme, lao ma tutu boruni rajai ma muro tu hauma sahat ma ibana
tu soponai jala masuk ma ibana tu sopi i, alai dung masuk ibana tu sopoi di ida
ibana ma sangkot juhut digantungkon di para-para nisopoi jala songgotma rohana,
ise ma ulaning mambahen juhut on? dung di ida ibana namasai
mulak ma ibana tuhuta jala mangalu-alu ma ibana tu amana tuan Nahoda Raja
ninnama, umbahen natibu ahu mulak ahu amang sian hauma songonondo;
Amang dung sahat ahu nasogot tu sopontai huida
hutingkir jala jou-jou do ahu
sian sopotai alai ndang adong mangalusi jadi, ninna amanaima
songonon doi boru hasian ninna amana mangalusi, ndang pola manang ise i
naadong do mamolus parburu sian sopontai
jadi toho ma dapotan huroha ido umbahen
ditinggalhon juhut i songon i do adatna ninna amana mangalusi. Marsogotnai laho
ma muse disuru tuan nahoda raja ma boruna si Bintang Maria mamuro tuhauma tarsonggot situtu marohana, disi sahat ibana tu
sopoi diida ibana ma muse gantung juhut
di sopoi. Jadi longang situtu ma boru ni raja i marnida namasai ala ndang adong
didapot disi manang ise huhut do diberengi humaliang ni sopoi jala dijouhon alai ndang adong diida
manang na ise disi.
Ia Datu Parulas on sogot do ibana lao tu tombak i molo nunga buha-buha ijuk pintor ditinggalhon ibana do sopoi laho marultop marburu laho mangalului sipanganonna, mulakma muse boru ni raja i tu
huta dipaboa ma namasai tu amana
dohot tu inangna, laos didok
ma tu boruna si Bintang Maria songon on ma i ito manogot lao ma ito tu
hauma i alai arop ma ibana manang ise do jolma na marborngin disi asa diboto ho
ninna, alai sogot ma ho tusi da!. Dung manogoti sogot ma boru ni raja i lao tu
hauma jala diarop ma nanget-nanget jala sipsip ma ibana
mandapothon sopoi di dapot ma tutu adong do jolma disi, jadi dung didapot adong
jolma disi ninna boru ni rajai ma mandok, ise do hamuna di sopoi? Mamintor
dialusi Datu Parulas parsultop ma ahu doi boru ni raja nami, dung mangkatai nasida disungkun Datu Parulas
ma tu boru ni rajai ninna ma, tombak dia
do on jala ladang dia do on boru ni raja nami? Dung dibege ibana
sungkun-sungkun nai dialusi boru ni raja i ma onma Tombak
Simatua jala ladang ni Tuan Nahoda Raja marga
Simbolon sian Sionom
Hudon ninna dung I disungkun boru ni raja i ma
ibana muse ai ise do hamu, siandiado hamu manang lao tudiado hamu, ise ma
goarmu? Alai tong ndang masipaidaan dope nasida. Dialusi Datu Parulas ma hata
ni boruni rajai songon on, ndang huboto manang sian dia ahu rotuson ai nalilu
do ahu sahat tu son huhut ma dipungka muse hadatuonna ninna mangalusi. Ia ahu
boruni raja nami namatek-tek sian langit do ahu jala mapultak sian bulu do ahu
boruni raja nami ninna ibana;
dung dibege buruni rajai hata ni nasian sopoi asima rohana jala serep
mangkatai, jala laos didok boru-borui ma tu ibana roma hamu sian sopoi asa
tangkas hita mangkatai ninna boru-borui
ima mandok, tu na dibagasan sopoi maila do ahu boruni raja nami mandapothon
hamu tubalian, ai behama jolma ma nalilu do ahu di tombak longo-longo jala tombak naung limutan on jala nungnga marbulan-bulan ninna ma
mangalusi. Ia Datu Parulas on ala naung leleng ibana nadi tombak i nungnga
habis be pangkeanna jala nunga marsaemara ibana ala naung leleng situutu ibana
di tombak longo-longoi.
Dung Sae
pangkataion nasida alai ndang masipaidaan, mulak ma muse boruni rajai tu hutana
di paboama namasai tu amana dohot tu
inana sude pangkataion nasidai, roma sungkun-sungkun ni amana tu borunai
ninnama; Ise ma ibana ninna, lao tudia ibana, manang sian dia ibana jala ise
magoarna. Jadi dialusi borunaima amanai dohot inanai tung apala torang do di
patorang pangkataion nasida laos dipaboama songon on. Ibana ninna ndang
diboto manang siandia rotuson ai
nalilu do ibana jala nama dek-dek sian
langit namapultak sian bulu do ninna ibana, alai di
sungkun do ahu tombak dia magoarni on jala ladang dia jala huta nise jala ibana
ndang olo ruar sian bagasan sopo I ai maila ninna ibana mandapothon ahu tu
balian. Jadi roma tuan nahodaraja didokma tu borunai: ah namandongkon aha do
ibana huroha tu luat on jadi alani i jouma jolo naposo tu son asa dialap ibana
jala pinatangkas sude pardalananna manang naeng tu dia ibanan manang siandia
ibana manang ise goarna. Dialap boruni rajaima tutu angka naposona tu jabu ni
rajai laos didok tu nasida: lahoma jolo hamu mangalap tu hauma adong
ninna si Bintang Maria di si sahalak
naro sian tombak i na so binoto goarna jala hutana tujuanna pe ndang binoto
manang aha, ra namandongkon hadatuon dora ibana ro tu luat on ise ibana asa
pinatangkas manang aha do nani ulana
manang siandia rotu son, alai boan hamuna pangkeanna, nalilu dora ibana di
tombaki ninna rajai tu angka naposona. Ia tuan Nahoda Raja pe tong do datu
bolon jala natar barita do hadatuonna tu angka Luat na asing. Molo manganggarhon hadatuondo ibana rotuson asa masi ujian
hami dison. Borhat ma nasida dipaborhat
tuan nahoda raja marga simbolon tu haumanai asa diboan tu huta ibana jala asa tangkas mangkatai dohot raja i huhut ma
ditona-tonai nasida songon on. Unang
pola disungkuni hamu be ibana taringot tu pardalananna, alai dok hamu ma asa
mangkatai hamu dohot rajai dijabunta taringot tu haroromuna tu son ninna rajai
ma tuangka naposonai olo rajanami ninna huhut borhatma angka naposonai. Dung
sahat nasida tu hauma didoknasidama tu Datu Parulas parultop songonon, beta hamu ma jolo hita mulak tu
hutanami asa pajumpang hamu mangkatai dohot rajai ninna nasida ma tu Daru
Parulas. Laos didok Datu Parulas mangalusi nasida olo rajanami diboan ma
ultopna laos dipangke ma pangkeanna nabinoan ni angka naposo ni raja i jadi rapa mulak ma nasida tuhuta tu bagas ni
rajai dung sahat nasida tu bagas ni rajai didok rajaima tu Datu Parulas, hundul
ma hamu di son ninna ma tardingkan halangulu alai roma ibana mandok dison ma
ahu rajanami ninna ibana. Dipungka nasida ma mangkatai dohot rajai songon on.
Sian dia do hamu ro tuson manang tudia do hamu, ahama ni ulamu tu son huhut ma dialusi ibana
ndang huboto rajanami ai nalilu do ahu ditombak on ninna ma mangalusi raja
i. Jadi disungkun rajai ma muse ibana
ise ma goarmu? Sai diporsan ibana jala
sai maol do dialusi hata ni rajai laos didok ma mangalusi ninna ma ia ahu Datu
Parulas Parultop do ahu raja nama ninna ma mangalusi. Disi dibege Tuan Nahoda
Raja alusna manang boa-boa ni Datu Parulas sude hata nai tung tangkas ma
diparrohaon na Datu natarbaritai do hape ibana na
ro sian luat na dao lao didok rajai ma tu ibana, hubege sian hatami sude dohot
alusmu na datu do ho jala na malo jala natarbarita.
Jadi songon on hian adong do parmusuon di ahu nuaeng tu Simsim/Ulu merah halak
Pak-Pak dompak habinsaran di balik di Dolok Sompolon molo boi do taluhononmu
musungki hu lehon pe di ho borungku na margoar si Bintang Maria ninna ma tu
Datu Parulas, jadi ninna Daru Parulas ma mangalusi olo rajanami sai talu ma
tutu musu i. Dung dibege jala torang pangkataion nasida sude, mansai las ma
rohana. Dung sidung pangkataion nasida i diasah Datu Parulas Parultop ma
hadatuonnna ala toho do ibana Datu parutul-utul si siparata naung busuk
sipangolu naung mate. Dipungka ma mangasa hadatuonna lao borhat mangalo musu ni
Tuan Nahoda Raja rap borhat ma dohot angka naposona mangalo musuna tu Simsim
Ulu Merah marga Pakpak. Mardalan ma nasida
sian Dolok Sompolon tuat ma nasida mangalo musu i, ro ma Datu Parulas diasa ma hadatuonna dipahabang ma losung dohot
andalu patuk-tak. Dilibasi losung dohot andalu ima nasida ndang tartahan musu gabe maporus ma nasida lao mulak. Dung ma porus
musu nai, mulak ma nasida tu huta Sionomhudon marlas ni roha jala marpesta
nasida ala nang talu musu ni Tuan Nahoda Raja binaen ni Datu Parulas,
laos dipasu-pasu ma Datu Parulas dohot boruna si Bintang Maria
dipatubegehon ma tu sionom hudon naung gabe helana Datu Parulas Parultop jadi
dipasu-pasu ma Datu Parulas dohot si Bintang Maria. Dung adong nasida hira-hira
6 bulan disonduk simatuana dipangidihon nasida ma tu simatuana asa lao nasida
maninggalhon sionom hudon naeng mamukka inganan. Dipaborhat Tuan Nahoda Raja
dohot inana ma nasida laos borhat ma nasida manuju dompak habinsaran tungkan
toruni dolok huta batu laos i ma goarna ala godang do disi batu jala disuan ma
disi sada partanda hau piangin disi jala laos maringanan ma nasida disi. Disuan
ma muse sada unte di porlakna jala dibaen ibana ma parikni porlak huta Balian.
Laos dibaen ma parikna disi, disi ma nasida marlobu. Dung maringanan nasida
disi tubu ma anakna 3, sada boruna, laos dibaen ma goar ni gellengna on
1. Tuan Panalingan
2. Mogothualu
3. Tuan Ampir
4. Sumangge (Boru)
Dung leleng nasida maringanan disi, sian i ma ibana marulak-ulak
marultop sai diadang-adangi ma sude
toru ni doloki dohot nahornop laos ibana ma mambaen goar-goar
ni dolok on sude mulai sian dolok huta batu,
asa diboto ibana pardalananna sude ganup ari . Lao mulak ibana tu lobuna. Ia
goarni dolok on dibaen ibana ma bonana
sian dolok huta batu, tungkan udutna dilambungni dolok si Harnak, dilambungna muse dolok simatabo tar tu
baribai ma dolok siharnak, dilangbungna muse tungkan toruan ni dolok simatabo.
Dimulai ma muse mambaen goar ni dolok on hombar tu na ni adang-adanganna
marbalokkon aek Simonggo dolok Simartimpus, donokkon ni
muse Dolok na Jagar
ima parbalokan tu Huta ni Simatuana Tuan Nahoda Raja ima Huta Si Onom Hudon , sian i muse marbalokkon Toba dibaen ma
goarna dolok Somaila udut ni muuse dolok Nansampang,
udutni muse dolok Sibatuloting udut ni muse dolok Sitanggiang, udut ni muse dolok Sipahutu-hutu udut ni muse dolok Pinapan parbalokan tu Simanullang
udut ni muse dolok Samparungan
marbalokkon sude do dibaen ibana margoar dolok on asa unang olo lilu ibana
ditombak i. Songon i ma pardalanan ni Datu Parulas Parultop
dung ibana maringanan di huta Batu dohot
Parikna huta Balian.
Dinasahali na so panagaman pajumpang ma ibana
dohot siraja tanggal sian paradang-adangan ia si raja tunggal on dohot Datu
Parulas on dipaboa nasida ma pardalanna tong ibana naro sian Toba,
mangkata-hatai ma nasida nunga masibotoan be nasida tanringot tu hasogion manang parbinotoan ima
naboi nasida marultop
jala datu parutul-utul datu
paratal-atal sipangolu naung mate siparata
naung busuk. Jadi alani i gabe marale-ale ma nasida
jala jot-jot ma siraja tunggal on ro
maningkir-ningkir Datu Parulas tu huta Batu. Molo
dapotan juhut si Raja Tunggal on gabe
diboan ma tu lobu ni Datu Parulas songon i ma
parale-alean nasida. Alanaung jot-jot si Riraja
Tunggal on tu Bagas
ni Datu Parulas, gabe lomo ma roha ni Siraja Tunggal on mamereng Boru ni Datu Parulas ima siboru Sumangge naeng buatonna. Tingki mangkata-hatai
nasida didok si Raja Tunggal ma naeng olionna siboru Sumangge didok Datuk
Parulas ma tu si Raja Tunggal songon on. Boi di lehononku tu ho Borukku siboru Sumangge, alai adong pangidoanku tu ho
ninna ma. Jadi ro ma Siraja Tunggal ba aha ma I raja nami paboa ma asa huboto ninna
mangalusi, adong do diahu nuaeng hamusuon ai naso patut naso adat nabinaen ni Simanullang
tu ahu. Rodi nuaeng Simanullang
maringanan di toru ni dolok Somalia naeng gabe maringanan disi, molo boi do ho palaohononi asa ditinggalhon hutai balele ma jolo nasida
sian i. Ido sidohononku tu ho ale Raja
Tunggal. Jadi ro ma si Raja Tunggal ianggo ido pangidoanmu ale raja nami boi do
i nadenggan mai ninna mangalusi Datu Parulas,
jadi tutu ma diasa si Raja Tunggal ma hadatuonna olat ni dia leleonku raja nami jadi di alusi Datu Parulas ma ingkon tarlombang. Dibaen hadatuonna ni Siraja Tunggal tutu dipahabang ma andalu dohot losung. Mangalele
musunai maporus ma nasida ala so boi be aloonna Siraja Tunggali. Jadi ro ma
muse hata ni si Raja Tunggal olat ni dia
dope leleonku, dialusi Datu Parulas ma ingkon tarlombang sahat ma tu lombang i
dilele muse ima na gabe parbalohan lombang i sahat tu nuaeng. Dung lao maporus
musunai marlas ni roha ma nasida jala saja saut ma tutu dipasaut sangkap ni si
Raja Tunggal dipasu-pasu ma, borunai ima
boru Sumanggge. Dung dipasu-pasu nasida ditinggalhon Datu Parulas ma si Raja
Tunggal disi, gabe lao ma Datu Parulas mamungka lobu di Dolok Somaila laos disi
ma nasida maringanan, dung maringanan
nasida di toru di dolok Somaila ro ma siboru Sumangge mardalani tu huta i jala
diarahonma mardalani ibotona natoluon tu huta Batu laoma nasida tu porlak Huta
Balian mardalani adong disuan Datu Parulas disi hian sada unte , disi sahat nasida
tu porlak huta balian on, didapot/dibereng nasida ma godang manang ramos boras
ni unte on, dipanaek nasida ma unte on asa panganonna ai nunga godang angka
namalamun disi. Jadi didok ibotona ma tu nasida natolu ia ho Tuan Panalingan
dia di diho buaton? Roma ibana mangalusi nadingkan punsutna i. I ma di ahu Ito, Ia ho Mogothualu dia ma diho ninna ibotonai onma
buat diahu namalamun an ninna. Ia ho Tuan Ampir
dia do buaton di ho? Ianggo ahu maulae ma ahu sian danganhon ninnama
mangalusi. Jadi ro ma si Boru Sumangge mandok tu nasida huida sian pangidoan
muna on, marasing-asing do pangidoan muna. Jadi ala ni i laos siapangidoan muna
on laos i ma marga muna ia ndang dope dipaboa amanta marga muna ninnama.
Ia Tuan Panalingan ala marhite sian
pangidoanna nadi punsutna ima na didok, jadi ala ni ba Pusuk ma margam. Ia Mogothualu pangidoanna au ma buat diahu ninna laos Buaton ma margam. Ia Tuan Ampir ala didok ibana
do maulae ma ahu sian donganku ninna jadi Mahulae
ma margam. Songon i ma didok boru Sumangge tu ibotona natolu on asa sahat tu
saonari gabe ima marga ni natolu halak on sahat tu nuaeng. Laos dipaboa boru
Sumangge ma tu Datu Parulas pardalanan na i dohot marga i gabe didok Datu Parulas ma. Ba nunga nadenggan
i ito laos ninna mangalusi. Alai dung dipasu-pasu si Boru Sumangge tu Siraja
Tunggal, sai mahi-lolong da ibana
ndang olo sonang rohana dibagasan manang asa tumangkas sai genja-genja ma ibana
sipata didok Boru Sumangge tu amana Datu Parulas: ndang alo be ahu tusi manang
ndang lomo be rohangku mamereng si Raja Tunggal i sai dipoda-podai pe ibana ndang masuk tu roha
ni Boru Sumangge. Dinasahali disungkun Datu Parulas ma ibana manang nadia do
dalanna asa songon i pangalaho ni borunai alai alusna dang lomorohangku be tu
si Raja Tunggal i.
Sai di sungkun ma songon
on, Ai aha pangidoanmu ito asa denggan roham tu Si Raja Tunggal i muse ninna mandok: mas do, horbo do, saba do,
hepeng do, abit do ndang i amang nanggo sada sian i ndang adong ninna ma
mangalusi.
Antong ho ma mandok manang aha do pangidoannmu
paboa ma asa binoto ninna amana i muse. Jadi ninna Boru Sumangge mandok amana i
molo nunga hupangido lehonon mu do
amang? Ro alus ni amangna i ba olo
pangido ma asa binoto manang aha do. Anggo nungauli rohamu jala las rohamu
mangoloi pangidoan hon ahu pe
pangidoanku ma tu hamu amang ninnama lehon hamu ma tu ahu huling-huling ni
horbo, molo nunga dilehon hamu pangidoanhi ba nunga tung las rohangku manjalo
ninnama. Jadi ro ma alus ni amangna ido hape ba, tu aha ma i nasolangku dihalak I dipangido ho ninna ido
amang pangidoanhu ba i asal ma naung sian ias ni roham i, ba anggo ninna roha
tu ahama I nani bolokhon ni deba i ninna amangna I mangalusi si Boru Sumangge.
Jadi dung dibege hata ni boruna I dipaboa ma tu si Raja Tunggal helana i asa
dibaen adatna alai parjuhutna horbo ma baenonna. Dioloi helana i do i jala nunga las rohana nanidok
ni simatuana laos dijujur ma ari
pangadation. Diboan ma horbo on jala dihulang-hulanghon ma horbo on tu sada hau
nabolon, laos sihulang-hulang do goarni huta on sahat tu saonari. Dung dijujur ari I ma pangadationi laos dipotong ma horbo
on lao panganon nisimatuanai, jadi dung dipotong didokkon si Boru Sumangge ma
huling-huling ni horbo on asa dipamet-met huling-huling ni horbo I sude gabe
songon tali manangsongondia ganjang tung sude do huling-huling ni horbo I
dipamet-met siparhobas I gabe songon tali ma dibahen.
Dung
sidung masak sude sipanganon I, dilehon ma dipanganon ni tondongna dohot halak
na ginokkon. Dipasahat mai marhite-hite adat namasatu hula-hulana. Dung sidung
mangan nasida sude mangkatai adatma nasida.
Dung I ro ma amana Datu Parulas Parultop ninna
ma: nunga dison huling-huling ni horbo napinangidomi ito jalo ma jala las ma
roham asa mulak ho tu lobumuna tu Huta
Batu dohot helangku si Raja Tunggal: olo mang mauliate ma amang ala nunga
dilehon ho pangidoanku: alai adong
saotik nari pangidoanku tu ho amang; songon on ma: olat ni dia ma
dililiti huling huling ni horbo on amang ima di ahu songon pauseangku ninna ma
jadi ro ma Datu Parulas amangnai mandok: tung nasibuk da ho hape ito sai hurimpu
da nasotu ahu napinangidoanmi botul ma ho boru ni raja jala namalo pos ma roham
huoloi pe pangidoan mi ai bidang do tano
hutambang di luat on ninna, amanai mangalusi. Jadi dimulai nasida ma manintak
tali on, sia Dolok Samaila sahat ma I ma nopi-nopi dolok sian si hulang-hulang sahat
mai tu dolok huta batu manang sadia
ganjangi siani muse sahat ma
manopi-nopi aek simonggu tu dolok Simartimpus sian ima muse dolok Najagar jala
sahat tu dolok Somaila mulak ma muse tu sihulang-hulang gabe disi ma dibaen
parbatasan disuan ma disi hau dua ima raba-raba, sada ma I disi Raja Tunggal
sada ma I disimatuana Datu Parulas laos ima parbatasan dibaen. Dung dibaen
nasida songon i laos dibaen ma goarni luatna Parlilitan ni huling-huling ni
orbo parjuhutna i. Dipasahat ma i gabe pauseang ni boruna si boru Sumangge las
ma rohana dipaborhat ma nasida lao mulak tu huta Batu huhut marpinomparma
nasida disi. Ndang olo lupa sude na pinompar ni si Raja Tunggal on manghormati
hula-hulana sahat tu sadarion songon sada hatangkasan ni napasangap hula-hulana
dilehon nasida do sada sasap ima
sabagian jambar on sian tulan sahat tu tingki on jala sai ditonai ompuna do nasida pasangaphon
hula-hula na ganup adong mamotong horbo nasida. Dung sidung sude ulaon nasida
disi marpingkir ma Datu Parulas dipangolihon ma anakna natolu on: Tuan
Panalingan tu marga Sihotang, jala Mogothualu tu marga Tamba jala
anakna paitolu
Tuan Ampir tu marga Simanullang, dung marhasohotan anakna natolu on, di pajaema nasida si Tuan Panalingan dibaen ma Toru
ni dolok Somaila ima na ma margahon marga Pusuk laos dilehon ma panjaeonna disi
nagabe siulaonna ima Aek
Pusuk Nagatimbul. Ia anakna paidua
namargoar Magothualu dibaen ma tungkan Dolok Pinapan ima namargoarhon Buaton laos maringanan ma
nasida disi. Siampudan
na margoar tuan Ampir na marmargahon Mahulae dibaen Datu Parulas ma hutana
tardingkan samparungan jala laos dibaen
ma goar ni huta simpang donokhon sampuran simpang laos disi manasida maringanan, Jadi marpinompar be
nasida di ingananna be.
Disada
tingki mardalan ma Datu Parulas on, jumpangsa ma sada oroan ni halak didalan,
disi dibereng ibana laos dihata-hata I ma gabe manggora ma langka ni boru-boru
on, jala ditingkina tubu ma anakna sian i. tarbege ma tu nampuna oroan I gabe
dilele I ma ibana naeng bunuonna. Alaini biar ni rohana maporus ma ibana
lao mulak tu toba dirohana, laos diboan
ma anakna on dihadang-hadang ma dibagasan salip (hajut) jala laos dibaen ma
goarna anak gajut sahat ma ibana tu huta sibisa uluan ala adong hamusuan disi
gabe ditinggalhon ma anakna disi ima namamompar tuan Rangga di Samosir. Songonima Pardalan ni
Datu Parulas dohot sejarahna di Luat Negeri Pusuk.
Dung mulak Datu Parulas tu Toba Samosir
ditinggalhon anakna natolu on sai
mamompar ma nasida diinganan na be sude anakna natolu on gabe raja
parhata jala parsadaanna. Marpungu ma nasida laos dibaen ma goarni luatna on
Negeri Pusuk ala na ro sian Toba Pusuk Buhit amanasida Datu Parulas Parultop. Dung leleng nasida diluat
negeri Pusuk, dibaen nasida ma punguan I
aha do baenonta jambar di hita si Tombang
Pususk on ninna nasida be sama nasida. Antong songon on mai ninna Tuan Ampir angina molo adong mamotong
horbo di luat on pangidoonta ma jambarta tu na mamotong horboi ima Tuktuk ni pangaransangan di Tuan Ampir
dohot sada tulan tombuk, di Mogothualu ima basik-basik
ni saksi sian rang-rang si lima-lima,
jala di Tauan Panalingan ba tulan tombuk
ma disi ala sihahaan do dohonon manombak luat on ninna
Boha tahe molo dapotan juhut naasing nasida ba
aha ma dihita lehononna. Ba’ molo dapotan buruan manang ise/godang ba lehononna
ma antong tu hita upa rajanta uluna. Baima tutu nunga nadenggan I sude tuptupta on. Jala Tapaboahon ma tu marga na adong
dison. Dung sidung dituptuphon nasida
sude gabe marroan ma marga naasing sian Toba tuluat
negeri Pusuk sai lam martamba-tamba ma jolma ro tu Pusuk ala godang dope tano
kosong na so haula nasida jala las do roha nasida disi asa lam torop pangisi di
luat nasida. Dung sai marroan jolma tu luat I gabe dibaen nasida ma marhuta
Tuan Situmorang ima manjaga uang ro muse sian Dairi Simsim haroroan sian Dairi.
Ro muse ma sian Toba marga Nainggolan didakkon ma hutana di lambung ni Dolok
Samaila manjaga sian Toba sian Tombak i, jala ro mamuse Nainggolan sian toba dibaen
nasida ma marhuta ditoru ni dolok
Panipan asa adong manjaga sian Simanullang: ro ma muse parpudi sian toba
ima pinompar Sitogahata dibaen ma marhuta dibariba ni aek sisira asa adong manjaga sian dalan toba laos
angka marga na asing pe nunga lam godang diluat I, alai ianggo so jolo parmisi tu pomparan ni Tuan
Ampir ndang boi marhuta disi sahat tu tingki on. Na jolo di luat ni Tuan Ampir
sahat tu pomparanna parhata oloando sude turunan ni Tuan Ampir on jala
natarbarita diluat i, molo so dilehon
pangisi ni luat i songon natinontuhon nasida (upa raja tu nasida) manigor ro do
babiat tu angka ladang ni na so mangalehon jambar,
jala mambaen hamagoan tu hutana manharati angka jolma dohot angka pinahan.
Jadi mabiar do sude naeng mamorso jambar upa
raja i sahat dope tu tingki zaman Belanda taon 1925 ma parpudi songon i ma barita ni Pomparan ni Tuan Ampir
anak ni Datu Parulas dohot angka pinomparna di Negeri Pusuk.
Asa
molo adong halak di luat i na mandok sahat tu tingki on hamido mamungka luat i
ndang sintong i ima sude natarsurat na
diginjang i nagabe sada kesaksian tu sude natoropi dohot angka marga tarlobi tu
pinompar ni Datu Parulas Parultop angka anggi nami
na di Toba Samosir. Nunga tung tangkas pinabotohon taringot ni pardalanan ni
Ompunta Datu Parulas Parultop mulai sian haposoon na dope. Molo tung adong dope
naso umboto marga Pusuk, Buaton, Mahulae, na di ganup inganan sahat tu tano
Bangsa Indonesia manat-manat ma jaha hamu surat on mulai sian bona ma sahat tu
ujungna. Horas ma!!!
Pusuk Raba-Raba, 5 Agustus 1990
*) Op. Selvia Mahulae mantan Kepala Desa Pusuk I
Langganan:
Postingan (Atom)




























